«EDEBI GATNAŞYKLAR-EBEDI GATNAŞYKLAR» bäsleşigine hödürlenýär

TÄJIGISTAN RESPUBLIKASY, SADRIDDIN AÝNI

Санги Бузург

Дар домани кӯҳҳои баланд, дар як деҳаи ором, санги бузурге меистод. Мардуми деҳа ӯро «Санги хотира» меномиданд. Ин санг танҳо як порчаи табиат набуд — ӯ шоҳиди зиндагии наслҳо, рамзи пайванди гузашта ва имрӯз буд. Рӯзе як писари ҷавон бо бобояш ба назди санг омад. Бобо бо табассум гуфт: 

— Ин санг садои моро нигоҳ медорад. Дар замони ҷавонии ман, мардум дар атрофи ӯ ҷамъ мешуданд — шеър мехонданд, маслиҳат мекарданд, аз зиндагӣ қисса мекарданд. 

Писар бо ҳайрат гӯш мекард. Ӯ ба рӯи санг нигарист — дар он шикастҳо ва хатҳо буданд, ки гӯё ҳар кадом як қиссаи пинҳонӣ дошт. Ӯ дар дил орзу кард: «Рӯзе ман низ дар назди ин санг сухан хоҳам гуфт. Шояд садои ман низ дар хотираи ӯ боқӣ монад.» 

Он лаҳза як марди солхӯрда аз роҳ гузашт ва гуфт:  

— Санг танҳо санг нест. Ӯ рӯҳи халқ аст. Агар бо дил гап занӣ, ӯ туро мешунавад. 

Писар ба бобояш нигарист. Бобо бо табассум сар ҷунбонд: 

— Бале, санг бо дил гап мезанад. Танҳо бояд бо эҳсос гӯш кунӣ. 

Аз он рӯз писар ҳар рӯз ба назди санг меомад. Ӯ бо санг гуфтугӯ мекард — орзуҳояшро, ғамҳояшро, шодияшро ба ӯ мегуфт. Санг гӯё гӯш мекард, хомӯш, вале зинда. Як рӯз, як пирмарди дигар ба ӯ гуфт: 

— Ту акнун қиссагӯ шудӣ. Рӯзе ту ба ҷавонон аз гузашта хоҳӣ гуфт. Санг садои туро нигоҳ медорад. 

Офтоб дар паси кӯҳҳо ғуруб мекард. Нури сурх рӯи сангро ранг мекард. Писар ба шикастҳои рӯи санг нигарист — садҳо садо, садҳо эҳсос дар он пинҳон буд. Ва ӯ дар дил гуфт: «Ман низ як қисса мешавам. Ман низ дар хотираи санг боқӣ мемонам».

Uly Gaýa

      Daglaryň etegindäki bir obada uly bir gaýa bardy. Obanyň ilaty ony “Ýatlama gaýasy” diýip atlandyrýardy. Bu gaýa diňe bir tebigy şekil däldi — ol halkyň taryhynyň, duýgularynyň, nesiller arasyndaky baglanyşygyň nyşanydy.  Bir gün ýaş bir oglan agasy bilen şol gaýanyň ýanyna bardy. Agasy ýylgyryp şeýle diýdi: 

— Bu gaýa biziň durmuşymyzyň şaýady. Öňler bu ýerde adamlar ýygnanyp, aýdym aýdýardy, gürrüň edýärdi, pikir alyşýardy…  Oglan agasynyň sözlerinden täsirlenip, gaýanyň ýüzündäki jaýryklara seredýärdi. Olaryň her biri bir wakanyň nyşany ýaly duýulýardy. Ol içinden aýtdy: “Men hem bir gün bu ýerde durmuşymdan gürrüň bererin. Belki, meniň sözlerim hem bu gaýada galyp gider.” 

Şol wagt bir goja adam ýoldan geçip, olara ýüzlendi: 

— Gaýa diňe daş däl. Ol halkyň ruhy. Ol seni diňleýär, seniň duýgyňy saklaýar. Sen oňa ýüregiňi açsaň, ol seniň bilen gürleşer. 

Oglan agasyna seretdi. Agasy ýylgyryp baş atdy: 

— Hawa, gaýa bilen gürleşmek mümkin. Diňe ýürek bilen diňlemeli. 

Şol günden soň oglan gaýanyň ýanyna ýygy-ýygydan gelýärdi. Ol gaýanyň öňünde oturyp, öz pikirlerini içinden aýdýardy. Gaýa gürlemeýärdi, ýöne gürleýän ýaly duýulýardy. Bir gün obanyň ýaşulylarynyň biri onuň ýanyna geldi.                 

  — Sen gaýa bilen dostlaşdyň, oglum. Bu gowy. Gaýa seni diňleýär. Ol seniň sesiňi saklar. Belki, sen bir gün bu obanyň ýaşlaryna geçmişi gürrüň berersiň. 

     Şol wagt daglaryň üstünden gün batyp başlady. Gyzyl ýagtylyk gaýanyň ýüzüne düşdi. Oglan gaýanyň ýüzündäki jaýryklaryna seredip, olaryň içinde ýüzlerçe sesiň, ýüzlerçe duýgunyň saklanýandygyna ynanýardy. Ol içinden aýtdy: “Men hem bu gaýada galaryn. Men hem halkymyzyň sesine goşularyn”.

Lebap welaýat maliýe-ykdysady orta hünär okuw mekdebiniň “Ykdysadyýet we meýilnamalaşdyryş” hünäriniň II talyby Babageldiýewa Körpe